[Link] Website - Provinzia autonoma de Bulsan - Südtirol

Per fé n viac sun la luna, cie muessi pa cunscidré?

03/05/2024, 10:00 AM

Sculees y sculeies, nseniantes y nsenianc tl lauratuere per fé esperimënc

Ntan l ann de scola 2021/22 fovel unì a se l dé n lauratuere de chimica per la scoles mesanes di luesc ladins, pra chël che duta la scoles mesanes ladines ova fat pea y se ova dat ju cun l PSD (Periodensystem), l sistem periodich di elemënc chimics. 

Te chëst ann de scola 2023/24 sons inò stai boni de mëter su n lauratuere, chëst iede nes dajan ju cun la tematica «N viac de viers dla luna»: Ce problems iel pa da superé per ruvé nfin sun la luna? Ce cundizions de vita iel pa tl’atmosfera, tla rachëta y sun la luna? Nia duta la regules fisicheles che ie sun la tiera ne se lascia repurté sun la luna. Perchël ie chësc cunfront danter la tiera y la luna dassënn nteressant.  

Ai mutons y ala mutans ti à plajù fé i esperimënc cun n palon suflà su che à traspurtà na rachëta nfin sun l plafon y chël cun l sachetl dl té che ie julà tl aier, l canon dal’aria per destudé n cëir, i esperimënc cun l vacuum y chël ulache l vën spartì l’ega te si doi elemënc y inò metù adum fajan n drë bot (Knallgasexperiment), ma nce l fé jì n auto cun energia dl surëdl. 

Se dé ju cun la notizies nueves dala zaites y dal internet, se giamië ora sun chël che n sà o n à audì y fé reflescions lessù, mparé a cunëscer regules dla fisica y dantaldut mparé fajan nstësc esperimënc ie chël che on ulù ti pité ai sculeies y ala sculees dla scoles mesanes. Magari ti iel unì ueia a un o l’autra a jì inant sun la streda dla tueda scientifica. 

N gra particuler ti va ala doi nseniantes dla scola mesana de La Ila Margot Crazzolara y Barbara Irsara che cun gran savëi, mpëni y lezitënza à dat ca truep tëmp per se dé ju cun la tematica dl viac sun la luna, à njenià ca l material per i esperimënc y à fat cun i sculeies y la sculees i esperimënc te n valguna tlasses dla Val Badia y de Gherdëina. N gra nce a si diretëura dr. Claudia Canins Egger per avëi sustenì chësc proiet tan mpurtant. 

L material njenià ca fova y ie mo śën a desposizion dla nseniantes y di nsenianc dla scoles mesanes nsci che i possa se l nuzé per lauré pona nce limpea te duta la tlasses che uel tò pert a chësc proiet.  

Speron de avëi pudù ti dé ueia a sculees y sculeies, nseniantes y nsenianc de se dé ju nce chëst iede cun na tematica dla scienzes inò tan atuela te na forma davierta y ativa y rengrazion i nsenianc y la nseniantes de avëi tëut su chësta pruposta de atività scientifica.  

Per l Ciamp Pedagogich 

Senoner Petra 

(PS)